พลเอก วิทยา จินตนานุรัตน์ ที่ปรึกษากรรมการสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน ปัจจุบันดำรงตำแหน่งหัวหน้านายทหารฝ่ายเสนาธิการประจำรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมให้เกียรติเป็นประธานในเสวนา “เดินหน้าประชารัฐ..สู่ธนาคารที่ดิน” พร้อมมอบหนังสืออนุญาตให้ใช้ประโยชน์ในที่ดินของสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) เป็นการชั่วคราว ให้กับเกษตรกรในพื้นที่ 5 ชุมชน โดยมีนายประเดิม เดชายนต์บัญชา นายอำเภอเวียงหนองล่อง นายสถิตย์พงษ์ สุดชูเกียรติ ผู้อำนวยการสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน ให้การต้อนรับ


จากความขัดแย้งในเรื่องกรรมสิทธิ์ในที่ดินของจังหวัดลำพูนที่เกิดขึ้นมายาวนาน ตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2540 เกษตรกรผู้ไร้ที่ทำกินได้รวมตัวกันและเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินที่ถูกทิ้งร้างมาหลายสิบปี พร้อมกับเรียกร้องขอสิทธิในที่ดินทำกิน ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา กระทั่งถึงรัฐบาลชุดปัจจุบัน นำโดย พลเอกประยุทธ์  จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีได้เล็งเห็นความสำคัญของเรื่องที่ดิน สิทธิในที่ดินของผู้ยากจน และการจัดตั้งธนาคารที่ดิน จึงได้มีการแต่งตั้งคณะกรรมการบริหาร บจธ. เพื่อดำเนินการตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสถาบันบริหารจัดการที่ดิน พ.ศ. 2554 และที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยปัจจุบันมี พลโท ชาญชัย ภู่ทอง ดำรงตำแหน่งประธานกรรมการสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน และนายสถิตย์พงษ์  สุดชูเกียรติ ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน โดยมีวัตถุปรงสงค์เพื่อให้ความช่วยเหลือ สนับสนุน เกษตรกรและผู้ไร้ที่ดินทำกิน ได้มีที่ดินทำกินเป็นของตนเอง


โดย บจธ.จะเข้ามาเจรจาจัดซื้อที่ดินจากผู้ถือกรรมสิทธิ์ เพื่อนำมาให้เกษตรกรโดยสหกรณ์เช่าซื้อ ซึ่งแต่ละชุมชนจะจัดตั้งสหกรณ์ขึ้นมา เกษตรกรทุกคนจึงมีสิทธิ มีความรับผิดชอบร่วมกันในพื้นที่ โดยเบื้องต้น บจธ. จะให้สหกรณ์เช่าซื้อที่ดินระยะยาว ในอัตราดอกเบี้ยต่ำ ภายในระยะเวลาการผ่อนชำระไม่เกิน 30 ปี (ปัจจุบันยังไม่มีข้อสรุปในเรื่องของอัตราดอกเบี้ย) จากนั้นสหกรณ์ก็จะนำที่ดินดังกล่าวไปจัดสรรให้สมาชิก โดยสิทธิทำกินสามารถตกทอดไปสู่ลูกหลานได้ แต่กรรมสิทธิ์ที่ดินยังคงเป็นของสหกรณ์ ดังนั้น ที่ดินจะไม่มีการซื้อขายเปลี่ยนมือ ซึ่งจะช่วยป้องกันปัญหาที่ดินหลุดมือ เกษตรกรจะได้มีที่ดินทำกินอย่างยั่งยืน


ปัจจุบันเกษตรกรผู้ไร้ที่ทำกินทั้ง 5 ชุมชน ได้จัดตั้งสหกรณ์รองรับเรียบร้อยแล้ว มีทั้งหมด 4 สหกรณ์ คือ บ้านแพะใต้ จัดตั้ง สหกรณ์โฉนดชุมชนบ้านแพะใต้ จำกัด  บ้านท่ากองม่วง จัดตั้งสหกรณ์โฉนดชุมชนบ้านท่ากอม่วง จำกัด  บ้านโป่ง จัดตั้งสหกรณ์ปฏิรูปที่ดินเพื่อการเกษตรที่ยั่งยืน จำกัด  ส่วนบ้านไร่ดงไปสมัครเป็นสมาชิกของสหกรณ์ของบ้านแม่อาว คือ สหกรณ์การเกษตรโฉนดชุมชนบ้านป่าซาง จำกัด


โดย บจธ. เป็นหน่วยงานกลางในการประสานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ความช่วยเหลือด้วยการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานต่าง ๆ ให้เหมาะสมกับการประกอบอาชีพของชุมชน เพื่อให้ชุมชนสามารถใช้ประโยชน์ในที่ดินได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ หรือในกรณีที่มีความจำเป็นเร่งด่วน บจธ. อาจสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินการตามความเหมาะสม ทั้งนี้ ได้จัดทำแผนหรือแนวทางในการส่งเสริมและพัฒนาชุมชน การผลิต การตลาด รวมไปถึงการจัดตั้งศูนย์เรียนรู้ของชุมชน

ปัจจุบัน บจธ.ได้จัดซื้อที่ดินที่มีเอกสารสิทธิ์ทั้งหมด ประมาณ 809 ไร่ (278 แปลง)  ทำสัญญาจะซื้อจะขายแล้ว 639 ไร่ (153 แปลง) ใช้งบประมาณในการจัดซื้อเกือบ 109 ล้านบาท ที่เหลืออีก 170 ไร่ อยู่ระหว่างการดำเนินการ ส่วนพื้นที่ในชุมชนบ้านไร่ดงและชุมชนบ้านอาวที่อยู่ในเขตปฏิรูปที่ดิน สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ได้รับการอนุญาตจาก ส.ป.ก. เรียบร้อยแล้ว


ธนาคารที่ดินเป็นที่คาดหวังว่า จะเป็นองค์กรที่จะช่วยเหลือเกษตรกรผู้ไร้ที่ดินทำกินได้มีที่ดินทำกินเป็นของตัวเอง ช่วยลดปัญหาการสูญเสียสิทธิในที่ดินอันเนื่องมาจากการจำนองและการขายฝาก ซึ่งจะเป็นการช่วยลดความเลื่อมล้ำ  สร้างความเป็นธรรมในการถือครองที่ดิน และทำให้เกิดการใช้ประโยชน์ในที่ดินสูงสุดและเป็นไป